Slaapmiddelen bij depressie: helpen slaappillen?

Slaapmiddelen bij depressie kunnen je een korte tijd iets sneller laten inslapen, maar ze nemen de oorzaak van het slechte slapen niet weg. Huisartsen schrijven slaappillen daarom liever niet voor, en als het toch gebeurt alleen voor korte tijd. Blijf je slecht slapen, dan kiest de huisartsenrichtlijn voor een behandeling zonder medicijnen: een gedragsmatige behandeling, ook wel slaaptraining of CGT-i genoemd.

Heb je nu hulp nodig? Praat met je huisarts. Denk je aan zelfmoord, of heb je gedachten over de medicijnen die je in huis hebt? Bel 113 of 0800-0113 (gratis), of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht. Bij acuut gevaar bel je 112.

In het kort

Slaappillen laten je gemiddeld iets sneller inslapen en iets langer slapen. Na ongeveer 2 weken werken ze steeds minder.
De nadelen blijven: gewenning en afhankelijkheid, sufheid overdag, meer kans op vallen en niet mogen rijden.
De huisartsenrichtlijn behandelt slapeloosheid zonder medicijnen. Slaapmiddelen zijn er alleen voor uitzonderingen en voor korte tijd.
Melatonine, valeriaan en medicijnen tegen allergie helpen volgens Thuisarts niet om beter te slapen.
Gebruik je al lang een slaapmiddel? Stop niet in één keer. Bouw af in overleg met je huisarts.

Infographic over slaapmiddelen bij depressie: slaappillen werken kort en lossen de oorzaak niet op, na ongeveer 2 weken werken ze minder, de risico's zijn gewenning, sufheid, vallen en niet mogen rijden, slaaptraining is de eerste keus en afbouwen doe je met de huisarts — Slaapmiddelen bij depressie in het kort: korte werking, duidelijke risico’s, slaaptraining als eerste keus en afbouwen in overleg met de huisarts.

Dit artikel hoort bij ons overzicht Slapen en depressie: waarom je te veel of te weinig slaapt.

Welke risico’s hebben slaapmiddelen?

Eerst de nadelen. Het gaat hier om slaappillen op recept, zoals temazepam, zolpidem en zopiclon. Dit staat erover op Thuisarts, Apotheek.nl en in het Farmacotherapeutisch Kompas:

Gewenning en afhankelijkheid. Je lichaam went aan slaappillen. Na ongeveer 2 weken helpen ze steeds minder, terwijl stoppen moeilijker wordt.
Sufheid overdag. Je kunt overdag slaperig zijn, slechter nadenken en opletten en dingen vergeten. Vaak merk je dat zelf niet goed.
Vallen. Overdag en ’s nachts heb je een grotere kans om te vallen en een bot te breken. Dat geldt vooral voor ouderen.
Rijden. Volgens Thuisarts mag je in de 8 uur nadat je een slaappil hebt geslikt niet rijden. Bij veel middelen is dat langer. Slik je het middel elke dag, dan mag je vaak helemaal niet rijden. Rijden is dan gevaarlijk en strafbaar. Vraag je apotheker hoe lang het voor jouw medicijn geldt. Thuisarts verwijst ook naar de website Rij veilig met medicijnen.
Alcohol, drugs en andere dempende middelen. Alcohol en drugs maken de werking en de bijwerkingen sterker. Hetzelfde geldt voor andere medicijnen die je suf maken. Het Farmacotherapeutisch Kompas raadt de combinatie met sterke pijnstillers uit de groep opioïden af. Vertel je huisarts en apotheker daarom altijd wat je nog meer gebruikt.
Slechter slapen na het stoppen. Als je stopt, gaat het slapen in het begin vaak weer moeilijker. Volgens Thuisarts is dat tijdelijk en gaat het meestal na een paar weken over.

Met een slaappil slaap je bovendien minder diep.

Helpen slaappillen bij depressie?

Ze kunnen je kort helpen om te slapen, maar ze doen niets aan de depressie en niets aan de oorzaak van het wakker liggen. Thuisarts noemt de cijfers: met een slaappil val je gemiddeld ongeveer 20 minuten sneller in slaap en slaap je hooguit 50 minuten langer per nacht.

Slecht slapen of juist heel veel slapen hoort bij de klachten van een depressie. Bij de aanpak van slapeloosheid hoort daarom ook dat psychische klachten die meespelen worden behandeld. Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt bij temazepam dat zulke middelen niet als enige middel bij een depressie worden voorgeschreven.

Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) heeft de NHG-Standaard Slaapproblemen in 2024 gedeeltelijk herzien. De kern: behandel slapeloosheid zonder medicijnen. Slaapmedicatie wordt alleen nog in uitzonderingen geadviseerd. Een slaappil werkt sneller, schrijft het NHG, maar een gedragsmatige behandeling is op de langere termijn effectiever.

Wanneer schrijft de huisarts toch een slaappil voor?

Volgens Thuisarts kan dat meestal alleen als drie dingen kloppen: je slaapt opeens heel slecht, dat komt door een probleem of een ingrijpende gebeurtenis, en je kunt overdag niet meer doen wat belangrijk voor je is. Je krijgt dan een recept voor een klein aantal pillen en je maakt afspraken over het gebruik: af en toe, niet elke nacht, en in ieder geval niet langer dan 2 weken.

Huisartsen geven meestal geen slaappillen als je al medicijnen gebruikt die je slaperig maken, als je een grote kans hebt om te vallen of als je eerder verslaafd bent geweest.

Welke soorten slaapmiddelen zijn er?

Dit is een overzicht, geen advies om een middel te gebruiken. Overleg altijd met je huisarts of apotheker.

Soort middel	Wat het doet	Belangrijkste nadeel	Wat de huisartsenrichtlijn zegt
Benzodiazepinen en verwante middelen (zoals temazepam, zolpidem, zopiclon)	Maken slaperig. Je valt iets sneller in slaap en slaapt iets langer. Na ongeveer 2 weken werkt het steeds minder.	Gewenning en afhankelijkheid, sufheid overdag, meer kans op vallen, niet mogen rijden.	Alleen in uitzonderingen: bij slapeloosheid die kort bestaat, een duidelijke oorzaak heeft en veel last geeft. Zo kort mogelijk.
Melatonine	Volgens Thuisarts helpt het niet om te slapen. Alleen bij een jetlag kan het zin hebben.	Het kan je slaapritme verstoren.	Gebruik zonder medische reden en begeleiding wordt afgeraden.
Antidepressiva die slaperig maken (zoals mirtazapine, amitriptyline)	Het zijn medicijnen bij depressie. Sufheid en slaperigheid zijn een bekende bijwerking.	Bijwerkingen zoals sufheid overdag. Bewijs voor een blijvend effect op de slaap ontbreekt.	Volgens het Pharmaceutisch Weekblad is er in de herziene standaard geen plaats voor als slaapmiddel.
Medicijnen tegen allergie (antihistaminica)	Volgens Thuisarts helpen ze niet om beter te slapen.	Je kunt er veel bijwerkingen van krijgen.	Niet aangeraden om beter te slapen.
Valeriaan (kruidenmiddel, vrij te koop)	Volgens Thuisarts helpt het niet om beter te slapen. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt het niet of nauwelijks effectief.	Thuisarts raadt kruidenmiddelen zoals valeriaan af als je een antidepressivum slikt.	Niet aangeraden bij slapeloosheid.

De laatste kolom komt uit Thuisarts en het Farmacotherapeutisch Kompas, die de NHG-Standaard Slaapproblemen als basis noemen, en uit het Pharmaceutisch Weekblad.

Antidepressiva als slaapmiddel

Artsen schrijven mirtazapine of amitriptyline soms voor bij ernstige slapeloosheid, staat op Apotheek.nl. Een Cochrane-overzicht uit 2018 vond 23 onderzoeken met samen 2.806 deelnemers. De studies waren meestal klein en kort. Voor amitriptyline bij slapeloosheid vonden de onderzoekers geen bewijs, en voor langdurig gebruik van antidepressiva bij slapeloosheid ook niet.

In een Nederlands onderzoek in huisartsenpraktijken (2025, 80 deelnemers met langdurige slapeloosheid) waren de slaapklachten met mirtazapine na 6 weken minder dan met een nepmiddel (placebo). Na 12 weken en later was er bij beide middelen geen verschil meer met het nepmiddel. De onderzoekers concluderen dat hun resultaten het voorschrijven van deze middelen gedurende meerdere maanden niet ondersteunen.

Slaapmiddelen naast antidepressiva: wat is er bekend?

Sommige antidepressiva kunnen in het begin de slaap verstoren. Thuisarts noemt slecht slapen, onrust en slaperigheid overdag als mogelijke bijwerkingen. De meeste bijwerkingen worden na een paar dagen of weken minder of verdwijnen. Heb je er veel last van, bespreek dat dan met je huisarts of apotheker en stop niet zelf. Meer over de soorten lees je in ons overzicht van antidepressiva.

Naar een slaap- of kalmeringsmiddel erbij is onderzoek gedaan. Een Cochrane-overzicht uit 2019 bekeek 10 onderzoeken met samen 731 volwassenen met een depressie. Zij kregen een antidepressivum met of zonder een benzodiazepine. In de eerste 4 weken waren de depressieve klachten in de groep met beide middelen iets minder. Daarna was er geen duidelijk verschil meer. Mensen met beide middelen meldden vaker minstens één bijwerking. De onderzoeken zijn oud (1978 tot 2002). De onderzoekers schrijven dat het vroege voordeel zorgvuldig moet worden afgewogen tegen de nadelen, zoals het risico op afhankelijkheid. Die afweging maakt je huisarts of psychiater met je.

Bij slapeloosheid die aanhoudt komt eerst de behandeling zonder medicijnen in beeld. Heb je daarnaast veel psychische klachten, zoals angst of depressie, dan kan die behandeling volgens Thuisarts bij een psycholoog. Lees meer in Slaaptraining (CGT-i) bij depressie.

Gebruik je al lang een slaapmiddel?

Stop dan niet in één keer. Thuisarts adviseert om langzaam af te bouwen, in overleg met je huisarts. Zo heb je minder last van stopklachten, zoals slechter slapen, onrust, angst, somberheid, hoofdpijn en zweten. Je huisarts bespreekt welke manier van afbouwen bij je past en in welk tempo.

Neem contact op met je huisarts als je veel stopklachten hebt, of als ze na het stoppen langer dan 3 weken aanhouden.

Wat kun je zelf doen?

De slaapadviezen van Thuisarts hebben geen bijwerkingen: ga op vaste tijden naar bed en sta op vaste tijden op, ga elke ochtend naar buiten, beweeg overdag en drink de laatste 6 uur voor het slapen geen cafeïne. Meer uitleg:

Veelgestelde vragen

Mag je temazepam gebruiken als je een depressie hebt?

Dat beslist je huisarts of psychiater. Temazepam is een slaapmiddel voor korte tijd en geen behandeling van een depressie. Gebruik je al een antidepressivum of andere medicijnen die suf maken, vertel dat dan altijd aan je arts en apotheker.

Helpt melatonine als je slecht slaapt door een depressie?

Thuisarts schrijft dat melatonine niet helpt om te slapen en dat het je slaapritme kan verstoren. Het Farmacotherapeutisch Kompas raadt gebruik zonder medische reden en begeleiding af. Overleg met je huisarts voordat je het gebruikt.

Mag je valeriaan gebruiken naast een antidepressivum?

Thuisarts raadt het af om tijdens het gebruik van een antidepressivum kruidenmiddelen zoals valeriaan en passiflora te gebruiken. Vraag het bij twijfel na bij je apotheker.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Je slaapt al weken slecht en de slaapadviezen helpen niet genoeg.
Je bent bijna elke dag somber of hebt nergens meer zin in, langer dan 2 weken.
Je slaapt slechter sinds je met een antidepressivum bent begonnen.
Je gebruikt een slaapmiddel langer dan afgesproken, of je merkt dat je steeds meer nodig hebt.
Je wilt stoppen met een slaapmiddel, of je hebt veel stopklachten.
Je denkt aan de dood of aan zelfmoord, of je hebt gedachten over de medicijnen die je in huis hebt. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl, en vertel het je huisarts. Bij acuut gevaar bel je 112.

Twijfel je of je klachten bij een depressie passen? Doe de depressietest en neem de uitslag mee naar je huisarts.

Samenvatting

Slaapmiddelen bij depressie werken kort en lossen de oorzaak van het slechte slapen niet op. De nadelen zijn groot: gewenning en afhankelijkheid, sufheid overdag, meer kans op vallen, niet mogen rijden en slechter slapen na het stoppen. De huisartsenrichtlijn behandelt slapeloosheid daarom zonder medicijnen en adviseert slaapmiddelen alleen in uitzonderingen en voor korte tijd. Gebruik je al lang een slaapmiddel, bouw dan af samen met je huisarts.

Meer lezen? Slapen en depressie, Slaaptraining (CGT-i) bij depressie, Slaaphygiëne bij depressie, het overzicht van antidepressiva en de depressietest.