Postnatale depressie: symptomen, oorzaken en behandeling

Een postnatale depressie is een depressie die in de weken of maanden na de bevalling begint. Je herkent haar aan aanhoudende somberheid, geen plezier in dingen, extreme vermoeidheid, schuldgevoelens en vaak het gevoel dat je niet blij kunt zijn met je baby. Anders dan kraamtranen gaat een postnatale depressie niet na een paar dagen vanzelf over. Het is een ziekte, geen zwakte, en ze is goed te behandelen. In dit artikel lees je hoe je de klachten herkent, welke hulp er is en wat jij en je omgeving kunnen doen.

Heb je nu hulp nodig? Denk je aan zelfmoord of aan jezelf iets aandoen? Bel 113 of 0800-0113 (gratis), of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht. Is er acuut gevaar voor jou of je baby? Bel dan 112. En praat met je huisarts: die kent deze klachten en helpt je verder.

In het kort

Kraamtranen duren een paar dagen; een postnatale depressie houdt weken tot maanden aan.
Ongeveer 1 op de 10 moeders krijgt een postnatale depressie, en ook partners kunnen hem krijgen.
Kenmerken: somberheid, geen plezier, uitputting, schuldgevoel, angst en weinig gevoel voor de baby.
Gesprekken, therapie en zo nodig medicijnen helpen; herstel is de regel.
Zoek hulp bij huisarts, verloskundige of consultatiebureau. Wacht niet af.

Infographic over postnatale depressie: het verschil met kraamtranen, dat ongeveer 1 op de 10 moeders en ook partners het kunnen krijgen, de belangrijkste klachten, dat gesprekken, therapie en medicijnen helpen en dat je hulp zoekt bij huisarts, verloskundige of consultatiebureau. — Postnatale depressie in het kort: herkennen en hulp zoeken.

Wat is een postnatale depressie?

Een postnatale depressie (ook postpartum depressie genoemd) is een depressie die ontstaat in het eerste jaar na de geboorte van een kind. De klachten zijn dezelfde als bij een gewone depressie, maar hangen samen met de zwangerschap, de bevalling en het leven met een baby. Volgens de folder van het Trimbos-instituut krijgen in Nederland ieder jaar ruim 23.000 pas bevallen moeders een postpartum depressie, ongeveer 13 procent. De Verloskundige spreekt van 1 op de 10 vrouwen.

Veel moeders schamen zich voor hun gevoelens. Iedereen verwacht een roze wolk, en jij voelt leegte, angst of niets. Daardoor houden veel vrouwen hun klachten voor zich, terwijl hulp juist goed werkt.

Kraamtranen of postnatale depressie: wat is het verschil?

De eerste dagen na de bevalling zijn de meeste vrouwen emotioneel van slag: je huilt snel en bent prikkelbaar. Dit heet kraamtranen. Volgens het Trimbos-instituut is 50 tot 80 procent van de moeders in de eerste tien dagen na de bevalling gestrest of huilerig. Kraamtranen beginnen meestal tussen de derde en vijfde dag en trekken na een paar dagen vanzelf weg. Een postnatale depressie is zwaarder, duurt langer en gaat niet vanzelf over.

Kenmerk	Kraamtranen	Postnatale depressie
Begin	Dag 3 tot 5 na de bevalling	Weken tot maanden na de bevalling
Duur	Een dag tot enkele dagen	Weken tot maanden, zonder hulp vaak langer
Hoe het voelt	Huilerig en prikkelbaar, maar ook blije momenten	Aanhoudend somber, leeg, hopeloos, nergens zin in
Gevoel voor de baby	Meestal gewoon aanwezig	Vaak afstandelijk, angstig of “niets voelen”
Slaap	Weinig slaap door de baby	Niet kunnen slapen, ook als de baby slaapt
Wat te doen	Rust, steun, erover praten	Hulp zoeken bij huisarts, verloskundige of consultatiebureau

Postnatale depressie symptomen: hoe herken je het?

Het Trimbos-instituut en De Verloskundige noemen onder andere deze klachten:

Somber zijn en nergens zin in hebben, ook niet in dingen waar je vroeger van genoot.
Extreme vermoeidheid die niet verdwijnt, ook niet als je wel slaapt.
Geen blijdschap voelen over de baby, of juist overbezorgd zijn.
Veel huilen en snel geprikkeld zijn.
Je waardeloos voelen en veel schuldgevoel hebben.
Machteloosheid, wanhoop en angst.
Slecht slapen, zelfs wanneer de baby slaapt; te veel of te weinig eten.
Concentratieproblemen en twijfelen of het leven nog zin heeft.

Sommige moeders krijgen beangstigende gedachten, bijvoorbeeld dat ze de baby iets zouden kunnen aandoen. Zulke gedachten zijn een symptoom en betekenen niet dat je dit wilt of doet. Bespreek ze wel altijd met een zorgverlener. Twijfel je of je klachten verder gaan dan een dipje? Doe onze depressietest; die vervangt geen diagnose, maar helpt je het gesprek met je huisarts te beginnen.

Hoe wordt het vastgesteld?

Verloskundigen en het consultatiebureau gebruiken vaak een korte vragenlijst, de EPDS (Edinburgh Postnatal Depression Scale). Volgens het Stappenplan Mentaal Gezonde Start van het Trimbos-instituut en GGD GHOR Nederland biedt het consultatiebureau deze vragenlijst aan rond één maand na de bevalling en nog minstens twee keer in het eerste jaar. Een score van 9 tot 12 wijst op lichte klachten, 13 of hoger op ernstige klachten. De vragenlijst is een hulpmiddel; de huisarts of een psycholoog stelt de diagnose in een gesprek en sluit lichamelijke oorzaken uit, zoals een traag werkende schildklier.

Oorzaken en risicofactoren

De precieze oorzaak is niet bekend. Waarschijnlijk spelen meerdere dingen tegelijk een rol: hormoonschommelingen, slaapgebrek, lichamelijk herstel en de grote verandering die een kind meebrengt. Lees ook ons artikel over slaap en depressie.

Volgens het Trimbos-instituut heb je een grotere kans op een postnatale depressie als:

je eerder een depressie had of depressie in je familie voorkomt;
je al tijdens de zwangerschap depressieve klachten had;
de zwangerschap of bevalling zwaar was of je kind te vroeg geboren is;
je weinig steun krijgt van je partner of omgeving;
er veel tegelijk gebeurt, zoals een verhuizing of een overlijden;
je schildklierproblemen hebt;
je hoge eisen aan jezelf stelt en moeite hebt om over gevoelens te praten.

Ook zonder deze factoren kun je een postnatale depressie krijgen.

Postnatale depressie bij vaders en partners

Een postnatale depressie treft niet alleen moeders. In een analyse van 47 onderzoeken met ruim 20.000 vaders (Rao en collega’s, Journal of Affective Disorders, 2020) had bijna 9 procent van de vaders een depressie in het eerste jaar na de geboorte. Bij mannen uit een depressie zich vaak anders, schrijft het Trimbos-instituut: ze storten zich op hun werk, drinken meer of zijn snel geprikkeld. Lees meer in ons artikel over depressie bij mannen.

Behandeling van een postnatale depressie

Welke behandeling past, hangt af van hoe ernstig de klachten zijn. Het Stappenplan Mentaal Gezonde Start beschrijft deze stappen.

Lichte klachten

Bij lichte klachten helpen vaak gesprekken en praktische steun: een huisbezoek van de jeugdverpleegkundige, begeleide zelfhulp via een boek of een app, en activiteiten in de buurt zoals een mamacafé. Een app, boek of zelfhulpcursus is hooguit een aanvulling naast de huisarts of therapie, geen vervanging.

Ernstigere klachten: gesprekken en therapie

Bij ernstigere klachten verwijst de huisarts je naar de praktijkondersteuner GGZ, een psycholoog of een psychiater, liefst een met ervaring met klachten rond zwangerschap en bevalling. Een Cochrane-overzicht van tien onderzoeken (Dennis en Hodnett, 2007) laat zien dat zowel psychosociale steun als psychologische behandeling, zoals cognitieve gedragstherapie, de kans vergroot dat een postnatale depressie binnen het eerste jaar verdwijnt. De kwaliteit van veel onderzoeken was wel matig en het effect op lange termijn is onduidelijk. Kun je moeilijk de deur uit met een baby? Dan kan online therapie een optie zijn. Alle mogelijkheden vind je in ons artikel over behandeling van depressie.

Medicijnen en borstvoeding

Bij een matige tot ernstige postnatale depressie kan de arts antidepressiva voorstellen, vaak in combinatie met gesprekken. De richtlijn SSRI en zwangerschap van de Nederlandse gynaecologen (NVOG, 2012) noemt sertraline en paroxetine als middelen van eerste keus bij een postpartum depressie als je borstvoeding wilt geven. Er is nog weinig onderzoek naar de effecten op de baby, maar tot nu toe zijn geen ernstige nadelige gevolgen aangetoond. Gebruik je al medicijnen, meld dat dan altijd. Bespreek de keuze en de voor- en nadelen met je arts of apotheker; een onbehandelde depressie heeft ook gevolgen voor jou en je kind. Veel ziekenhuizen hebben hiervoor een POP-poli, waar psychiater, gynaecoloog en kinderarts samenwerken.

Wat kun je zelf doen?

Zelfzorg geneest geen depressie, maar maakt herstel makkelijker. Het Trimbos-instituut en De Verloskundige adviseren:

Praat erover met je partner, een vriendin, de kraamverzorgende of de verloskundige.
Vraag praktische hulp. Laat anderen koken of de baby overnemen zodat jij kunt slapen.
Neem rust. Slaap overdag als het kan en zeg bezoek af als het te veel is.
Wees niet te streng voor jezelf. Een perfecte moeder bestaat niet.
Zoek op tijd professionele hulp. Hoe eerder je begint, hoe sneller je herstelt.

Beginnen je klachten in de donkere maanden? Dan kan ook een winterdepressie meespelen; bespreek dat met je huisarts.

Wat kan je partner doen?

Als partner kun je luisteren zonder te oordelen, nachtvoedingen en huishouden overnemen, en helpen een afspraak met de huisarts te regelen. Zeg niet “je zou toch blij moeten zijn”, maar “ik zie dat het zwaar is en ik ben er”. Let ook op jezelf. Lees onze tips in omgaan met een depressieve partner.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Maak een afspraak met je huisarts, verloskundige of het consultatiebureau als:

de somberheid na de kraamweek niet minder wordt maar erger;
je twee weken of langer somber bent en nergens zin in hebt;
je niet kunt slapen door onrust of piekeren, ook als de baby slaapt;
je weinig gevoel voor je baby hebt en daar last van hebt;
je gedachten hebt waar je van schrikt;
je omgeving zich zorgen maakt.

Bel direct de huisarts, de huisartsenpost of 112 bij gedachten aan zelfmoord, bij gedachten om je baby iets aan te doen, of als je dingen ziet of hoort die er niet zijn of erg verward bent. Dat laatste kan wijzen op een kraambedpsychose: zeldzaam, maar het vraagt om directe hulp. Praten over zelfmoordgedachten kan ook via 113 of 0800-0113.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een postnatale depressie?

Zonder hulp kan een postnatale depressie maanden aanhouden. Met behandeling herstellen de meeste vrouwen; hoe snel dat gaat, verschilt per persoon. Hoe eerder je hulp zoekt, hoe korter de depressie meestal duurt.

Kan ik antidepressiva gebruiken als ik borstvoeding geef?

Vaak wel. De NVOG-richtlijn noemt sertraline en paroxetine als voorkeursmiddelen tijdens de borstvoeding. Bespreek met je arts welk middel past bij jouw situatie.

Ben ik een slechte moeder als ik niets voel voor mijn baby?

Nee. Weinig gevoel voor je baby is een symptoom van de depressie, geen eigenschap van jou. Als de depressie behandeld wordt, komt het gevoel voor je kind meestal terug.

Samenvatting

Een postnatale depressie is een depressie in het eerste jaar na de bevalling. Ongeveer 1 op de 10 moeders krijgt hem, en ook vaders kunnen hem krijgen. Anders dan kraamtranen gaan de klachten niet na een paar dagen over. Je herkent hem aan aanhoudende somberheid, uitputting, schuldgevoel, angst en weinig gevoel voor de baby. Gesprekken, therapie en zo nodig antidepressiva helpen goed, ook als je borstvoeding geeft. Praat met je huisarts, verloskundige of het consultatiebureau zodra de somberheid aanhoudt. Je hoeft dit niet alleen te dragen.