Elke herfst zakt je energie weg en word je somberder, en in het voorjaar trekt het weer bij. Dan kom je al snel uit bij lichttherapie: elke ochtend een tijd voor een felle lamp zitten. In dit artikel lees je hoe dat werkt, wat onderzoek erover laat zien, welke bijwerkingen er zijn en wanneer je eerst met je huisarts moet overleggen.
Goed om vooraf te weten: lichttherapie is een behandeling bij winterdepressie, geen wondermiddel. Het vervangt geen gesprek met je huisarts. Gebruik je medicijnen, sint-janskruid of melatonine, of heb je een oogziekte of een bipolaire stoornis? Overleg dan eerst met je huisarts of behandelaar. Verderop lees je waarom.
Wat is lichttherapie?
Bij lichttherapie zit je elke dag een vaste tijd voor een lamp die veel feller is dan gewone binnenverlichting. Zo’n lamp heet ook wel een daglichtlamp. Het gaat om wit licht zonder schadelijke uv-straling. Je hoeft niet in de lamp te kijken: je kunt ondertussen ontbijten, lezen of werken.
Het is iets anders dan een zonnebank. Een zonnebank geeft uv-straling en werkt via de huid. Lichttherapie werkt via je ogen en heeft niets met bruin worden te maken.
Waarom zou licht helpen?
In de herfst en winter is er minder daglicht. Volgens Thuisarts speelt dat een belangrijke rol bij een winterdepressie. Minder licht heeft invloed op het hormoon melatonine, dat je slaap regelt, en daarmee op je slaapritme en je stemming. Ook de stof serotonine in de hersenen speelt mogelijk mee.
Het idee achter lichttherapie is dat fel licht in de ochtend je biologische klok weer gelijkzet. Je lichaam krijgt dan een duidelijk signaal dat de dag begonnen is. Hoe dat precies werkt, is nog niet helemaal opgehelderd.
Wat laat onderzoek zien?
Bij winterdepressie
Bij een winterdepressie is lichttherapie een gangbare behandeling. Nederlandse psychiaters noemen het in een protocol uit 2020 in het Tijdschrift voor Psychiatrie de behandeling van eerste keuze bij winterdepressie. Thuisarts, de website van de Nederlandse huisartsen, beschrijft lichttherapie als een behandeling waarbij de meeste mensen binnen een week verbetering merken. Soms duurt het twee tot vier weken.
Dat betekent niet dat het bij iedereen werkt. Merk je na twee tot drie weken geen verschil, dan is het volgens Thuisarts tijd om contact op te nemen met je huisarts. Er zijn dan andere behandelingen mogelijk, zoals gesprekken met de praktijkondersteuner of een psycholoog, of medicijnen.
Bij een depressie die niet aan het seizoen gebonden is
Lichttherapie is ook onderzocht bij depressies die het hele jaar door kunnen voorkomen. In hetzelfde protocol geldt het daar als tweede keuze: andere behandelingen gaan voor. Heb je klachten die niet met de seizoenen meebewegen, dan is een lamp dus niet de logische eerste stap. Bespreek met je huisarts wat bij jou past.
Om een winterdepressie te voorkomen
Kun je met een lamp in de herfst voorkomen dat je in de winter wegzakt? Dat is nog niet aangetoond. Een overzichtsstudie van Cochrane uit 2019 vond maar één geschikt onderzoek, met 46 deelnemers. De onderzoekers noemen de kwaliteit van dat bewijs zeer laag en concluderen dat er te weinig gegevens zijn om er iets over te zeggen. Het kan dus zijn dat het helpt, maar bewezen is het niet.
Hoe ziet een behandeling eruit?
Thuisarts beschrijft de gebruikelijke aanpak zo:
- een lamp met wit licht van 10.000 lux, zonder schadelijke uv-straling;
- elke ochtend 30 minuten;
- op ongeveer 35 centimeter afstand;
- je kijkt niet recht in de lamp.
Lux is de maat voor lichtsterkte. Ter vergelijking: binnenverlichting is vele malen zwakker dan daglicht, ook op een bewolkte dag. Een daglichtlamp zit daar tussenin.
Dit is een beschrijving van hoe lichttherapie meestal wordt gegeven, geen persoonlijk advies. Welke lamp, hoe lang en hoe vaak bij jou past, bespreek je met je huisarts. Dat geldt zeker als je een van de situaties hieronder herkent.
Bijwerkingen
De bijwerkingen van lichttherapie zijn meestal licht en gaan vanzelf over. Thuisarts en het protocol in het Tijdschrift voor Psychiatrie noemen:
- hoofdpijn;
- misselijkheid;
- vermoeide ogen;
- een onrustig of opgejaagd gevoel;
- slechter slapen als je de lamp laat op de dag gebruikt.
Krijg je klachten die niet overgaan, stop dan en overleg met je huisarts.
Wanneer eerst overleggen met je huisarts?
Lichttherapie is niet voor iedereen zonder meer geschikt. Overleg eerst als een van deze punten voor jou geldt.
- Je hebt een oogziekte of diabetes. Fel licht kan dan een risico zijn voor je ogen. Je huisarts kan beoordelen of een controle bij de oogarts nodig is.
- Je gebruikt medicijnen of middelen die je gevoeliger maken voor licht. Het protocol noemt onder meer sint-janskruid, melatonine en bepaalde medicijnen tegen psychose. Vraag je huisarts of apotheker of dit voor jouw middelen geldt.
- Je hebt een bipolaire stoornis. Lichttherapie kan je stemming dan ook te veel de andere kant op duwen. Gebruik het alleen in overleg met je behandelaar.
- Je weet niet zeker of het een winterdepressie is. Somberheid en vermoeidheid kunnen ook een andere oorzaak hebben. Een lamp kopen zonder dat iemand heeft meegekeken, kan de juiste hulp vertragen.
Zelf een lamp kopen of huren
Je kunt een daglichtlamp kopen of huren, in winkels en online. Volgens Thuisarts gaat het om een lamp met 10.000 lux wit licht zonder schadelijke uv-straling. Een wake-up light of een gewone felle lamp is iets anders en is niet hetzelfde als lichttherapie.
Wil je weten waar je op kunt letten bij het kiezen? Lees dan ons artikel over lichttherapielampen bij winterdepressie.
Wat kun je er zelf naast doen?
Een lamp is hooguit een deel van de aanpak. Thuisarts adviseert bij een winterdepressie ook:
- elke dag naar buiten gaan, ook als het bewolkt is;
- bewegen, zie ook sport en depressie;
- een vast ritme aanhouden, zie dagstructuur bij depressie;
- contact houden met andere mensen.
Meer over de klachten en oorzaken lees je in ons overzicht over winterdepressie.
Wanneer hulp zoeken?
Ga naar je huisarts als je klachten je dagelijks leven in de weg zitten, als je na twee tot drie weken lichttherapie geen verbetering merkt, of als je twijfelt wat er aan de hand is. Je kunt je klachten vooraf in kaart brengen met de depressietest en de uitslag meenemen.
Denk je aan zelfdoding? Bel gratis 113 of 0800-0113, dag en nacht, of chat via 113.nl. Bij direct gevaar bel je 112.
Veelgestelde vragen
Hoe snel merk je iets van lichttherapie?
Volgens Thuisarts merken de meeste mensen binnen een week verbetering. Soms duurt het twee tot vier weken.
Is lichttherapie schadelijk voor je ogen?
Een daglichtlamp geeft geen schadelijke uv-straling en je kijkt er niet recht in. Heb je een oogziekte of diabetes, overleg dan eerst met je huisarts.
Kan ik lichttherapie combineren met antidepressiva?
Dat hangt af van het middel. Sommige middelen maken je gevoeliger voor licht. Overleg met je huisarts of apotheker voordat je begint.
Helpt een wake-up light ook?
Een wake-up light kan het opstaan prettiger maken, maar is veel minder fel dan een lamp voor lichttherapie. Het is niet dezelfde behandeling.
Bronnen
- Thuisarts.nl, Ik heb een winterdepressie, wat helpt ertegen? (laatst herzien op 11 mei 2026)
- Schulte PFJ en anderen, Protocol voor lichttherapie bij bipolaire stoornis, Tijdschrift voor Psychiatrie, 2020
- Nussbaumer-Streit B en anderen, Light therapy for preventing seasonal affective disorder, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Overleg bij klachten altijd met je huisarts.