Daglichtlamp kopen: waar let je op?

Door /

De dagen worden korter en overal zie je daglichtlampen te koop. Van twintig euro tot een paar honderd. Op elke doos staat 10.000 lux. Hoe kies je dan? In dit artikel lees je waar je op let, wat onderzoek erover zegt en wat je beter eerst met je huisarts bespreekt.

Eerst dit. Overleg met je huisarts of apotheker voordat je een lamp gaat gebruiken als je medicijnen slikt die je gevoeliger maken voor licht. Voorbeelden zijn sint-janskruid, melatonine, plaspillen, bepaalde pijnstillers (NSAID’s) en sommige medicijnen bij een psychose. Overleg ook eerst als je een oogziekte hebt, diabetes, reuma, een huidziekte zoals zonneallergie, of een bipolaire stoornis. Een daglichtlamp is hooguit een aanvulling. Hij komt niet in de plaats van je huisarts of van therapie.

In het kort

  • Kies een lamp met 10.000 lux wit licht. Dat is de sterkte die Thuisarts noemt en die in veel onderzoek is gebruikt.
  • Kijk op welke afstand de lamp die 10.000 lux haalt. Dat staat in de handleiding.
  • De lamp moet geen uv-licht geven.
  • Een groter lichtvlak is makkelijker in gebruik dan een heel kleine lamp.
  • Huren of terugsturen moet kunnen. Niet iedereen heeft baat bij een lamp.

Eerst de vraag: heb je een lamp nodig?

Een daglichtlamp is onderzocht bij mensen met een winterdepressie. Dat is iets anders dan een paar weken minder energie in november. Weet je niet goed wat je hebt? Lees dan eerst winterdip of winterdepressie: zo herken je het verschil.

Heb je serieuze klachten, ga dan eerst naar je huisarts. Die kan nagaan of het om een winterdepressie gaat en of lichttherapie bij je past. Dat is ook het advies van Ybe Meesters, klinisch psycholoog bij de winterdepressie-polikliniek van het UMCG, in een interview met Radar. Gebruik je antidepressiva of zijn je klachten ernstig? Dan raadt hij aan om lichttherapie onder begeleiding te doen en niet op eigen houtje.

Hoe lichttherapie werkt en wat het bewijs is, lees je in ons hoofdartikel over lichttherapie bij winterdepressie.

Lichtsterkte: 10.000 lux, maar op welke afstand?

Thuisarts noemt een lamp met 10.000 lux wit licht. Ook een Nederlands protocol voor lichttherapie, geschreven voor mensen met een bipolaire stoornis, gaat uit van die sterkte. Dat is veel feller dan een gewone lamp in huis, maar minder fel dan buitenlicht op een zonnige dag.

Bijna elke daglichtlamp in de winkel belooft 10.000 lux. Het getal alleen zegt weinig. Het gaat om de afstand waarop de lamp die sterkte haalt. Licht wordt snel zwakker als je verder weg zit. Een lamp die 10.000 lux geeft op 15 centimeter, geeft op 35 centimeter veel minder.

Douwe van Tuinen, psycholoog bij het UMCG, zei het in 2023 bij Radar zo: een goede lamp geeft 10.000 lux op een ruime afstand, zodat je er niet bovenop hoeft te zitten. Thuisarts gaat uit van ongeveer 35 centimeter tussen jou en de lamp. In de onderzoeken van de Amerikaanse onderzoekers Terman haalde de lamp 10.000 lux op 30 tot 33 centimeter.

Zoek dus in de handleiding of de productinformatie naar de zin “10.000 lux op … cm”. Staat de afstand er niet bij? Dan weet je niet wat je koopt.

Nog twee dingen om te weten:

  • Metingen verschillen. De Termans waarschuwen dat lux-metingen sterk uiteenlopen per meter en per fabrikant. Het getal op de doos is dus een aanwijzing, geen garantie.
  • Feller is niet beter. Er zijn ook lampen van 20.000 lux. Volgens Van Tuinen zijn die vaak erg fel en is over de bijwerkingen nog weinig bekend.

Een zwakkere lamp kan ook, maar dan zit je er langer voor. In de eerste onderzoeken zaten mensen twee uur per dag voor een lamp van 2.500 lux.

Uv-filter: geen uv-licht

Een lamp voor lichttherapie geeft geen uv-licht, schrijft Thuisarts. Uv is schadelijk voor je ogen en je huid en is niet nodig voor het effect. Het licht werkt via je ogen, niet via je huid.

Toch is het goed om dit na te kijken. De Hulpmiddelenwijzer van kennisorganisatie Vilans schrijft dat sommige daglichtlampen wel uv-straling geven. Kijk dus in de productinformatie of de lamp uv-vrij is of een uv-filter heeft. Een zonnebank is om deze reden geen alternatief.

Het formaat van het lichtvlak

Compacte lampen zijn handig en goedkoop. Maar een klein lichtvlak heeft een nadeel. De Termans schrijven dat bij kleine apparaten een kleine beweging van je hoofd al genoeg is om veel minder licht in je ogen te krijgen. Je moet dan een half uur vrij stil en dichtbij zitten.

In de onderzoeken van de Termans is een groot scherm gebruikt, van ongeveer 32 bij 41 centimeter. Zo’n lamp vergeeft het als je even opzij leunt of je ontbijt pakt. Dat betekent niet dat een kleine lamp niets doet. Het betekent wel dat je er preciezer mee moet omgaan. Bedenk dus waar je de lamp neerzet en of je daar elke ochtend een half uur kunt zitten.

Let ook op de stand. In de onderzoeken stond het scherm schuin naar beneden gericht, boven ooghoogte. De deelnemers keken naar de tafel en niet in de lamp. Een lamp met een stevige, verstelbare voet maakt dat makkelijker.

Wit of blauw licht?

Thuisarts en het Nederlandse protocol gaan uit van wit licht. De Termans raden in hun overzicht ook wit licht aan en zijn voorzichtig over lampen met alleen blauw licht. Kortgolvig, blauw licht is volgens hen ook het deel van het licht dat het netvlies het eerst kan beschadigen.

Er is wel onderzoek naar wit licht met extra blauw erin. In een Gronings onderzoek uit 2011 kregen 22 mensen met een winterdepressie óf de gewone 10.000 lux, óf een veel zwakkere lamp van 750 lux met blauw verrijkt licht. Beide groepen knapten ongeveer even veel op. Dat klinkt veelbelovend, maar de onderzoekers noemen hun uitkomst zelf voorlopig. De groep was klein, er was geen nepbehandeling en de lamp was een prototype van Philips.

De veiligste keuze is daarom de best onderzochte: wit licht, 10.000 lux, zonder uv. Hoe je de lamp daarna gebruikt, lees je in daglichtlamp gebruiken: wanneer, hoe lang en hoeveel dagen?

Lichtbril, wake-up light of gewoon een felle lamp?

Lichtbril. Een lichttherapiebril geeft minder licht dan een lamp, schrijft de Hulpmiddelenwijzer. De Termans melden dat lichtkleppen die je op je hoofd draagt in grotere onderzoeken niet beter werkten dan zwak licht. Dat ging om oudere modellen. Bij de brillen van nu noemt de Hulpmiddelenwijzer geen onderzoeken. Voor een lamp is veel meer onderzoek beschikbaar.

Wake-up light. Een wake-up light is geen daglichtlamp. Hij is veel minder fel en is bedoeld om rustiger wakker te worden. Over wake-up lights volgt op deze site een apart artikel.

Gewone felle lamp of bouwlamp. Niet doen. Je weet niet hoeveel licht je ogen bereikt en of er uv of veel warmte vrijkomt. De Termans raden zelf bouwen uitdrukkelijk af.

Kopen of eerst huren? Prijs en vergoeding

Niet iedereen knapt op van lichttherapie. Het is zonde als je dat pas merkt na een dure aankoop. Daarom:

  • Huren kan. Volgens Thuisarts kun je een lamp huren of kopen, bijvoorbeeld bij een thuiszorgwinkel of online.
  • Let op het retourbeleid. De Termans raden aan om te vragen naar een proefperiode of de mogelijkheid om terug te sturen. Binnen een tot twee weken merk je meestal of het iets doet.
  • Prijs. Volgens Radar zijn er lampen vanaf ongeveer twintig euro. De duurste kosten een paar honderd euro. Van Tuinen zegt dat lampen in de zomer goedkoper zijn en dat je dan voor ongeveer vijftig euro een goede kunt vinden. Een hoge prijs zegt niets over het effect. De eisen hierboven wel.
  • Tweedehands. Dat kan ook. De Hulpmiddelenwijzer raadt aan om bij elektrische apparaten te letten op service en garantie. Vraag ook naar de handleiding, voor de afstand.
  • Vergoeding. Volgens de Hulpmiddelenwijzer koop je een daglichtlamp zelf. Sommige zorgverzekeraars vergoeden lichttherapie uit een aanvullende verzekering. Vraag het na bij je eigen verzekeraar.

Checklist voor in de winkel

  1. Geeft de lamp 10.000 lux wit licht?
  2. Op welke afstand? Staat dat in de handleiding, en is die afstand haalbaar op jouw ontbijttafel of bureau?
  3. Is de lamp uv-vrij of heeft hij een uv-filter?
  4. Is het lichtvlak groot genoeg om er ontspannen voor te zitten?
  5. Kun je de lamp schuin boven ooghoogte neerzetten?
  6. Kun je hem huren of binnen een paar weken terugsturen?
  7. Heb je met je huisarts of apotheker overlegd als je medicijnen gebruikt of een oogziekte hebt?

Wat een lamp wel en niet doet

Lichttherapie is goed onderzocht, maar het is geen wondermiddel. Een overzicht uit 2020 van 19 onderzoeken met samen ruim 600 deelnemers liet zien dat fel licht bij een winterdepressie beter werkte dan zwak licht of een nepapparaat. Het verschil was klein tot matig, en de onderzoeken waren klein en verschillend van opzet.

Een lamp kopen om een winterdepressie voor te zijn? Daarvoor is geen goed bewijs. Een Cochrane-overzicht uit 2019 vond maar één geschikt onderzoek, met 46 deelnemers, en noemt de kwaliteit van het bewijs zeer laag.

Een lamp kan ook bijwerkingen geven. Thuisarts noemt misselijkheid, hoofdpijn, vermoeide ogen en onrust, en moeilijker inslapen als je de lamp te laat op de dag gebruikt. En een lamp werkt het best naast andere dingen: elke dag naar buiten, bewegen en een vast ritme. Lees daarover meer in dagstructuur bij depressie en sport en depressie.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je klachten je dagelijks leven in de weg zitten. Denk aan twee weken of langer somber zijn, nergens meer zin in hebben, slecht of juist heel veel slapen en steeds moe zijn. Ga ook als je de lamp 2 tot 3 weken hebt gebruikt en geen verschil merkt. Er zijn andere behandelingen, zoals gesprekken met de praktijkondersteuner of een psycholoog, of medicijnen. Een overzicht vind je in depressie behandelen: alle opties op een rij.

Denk je aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht en anoniem. Is er direct gevaar? Bel dan 112. Meer adressen vind je op onze pagina met hulplijnen en instanties.

Veelgestelde vragen

Is een dure daglichtlamp beter dan een goedkope?

Niet vanzelf. Het gaat om de lichtsterkte op een bruikbare afstand, het uv-filter en het formaat. Een goedkope lamp die daaraan voldoet is een prima keuze. Een goedkope lamp waarbij je op 10 centimeter moet zitten, is in de praktijk lastig vol te houden.

Kan ik een daglichtlamp de hele dag aan laten staan als gewone lamp?

Daar is hij niet voor bedoeld. In onderzoek is de lamp een vaste tijd in de ochtend gebruikt. Gebruik je hem laat op de dag, dan kun je slechter inslapen.

Welke lamp raden jullie aan?

Wij noemen hier bewust geen merken. De eisen in de checklist zijn belangrijker dan het merk. Twijfel je of lichttherapie iets voor jou is? Bespreek het met je huisarts.

Bronnen

Scroll naar boven