Lichttherapie bij een gewone depressie: werkt het ook buiten de winter?

Door /
Illustratie van een zon op een blauwe achtergrond met de titel Lichttherapie bij een gewone depressie: werkt het ook buiten de winter?

Dit artikel is informatief en vervangt geen advies van je huisarts. Lichttherapie is bij een gewone depressie hooguit een aanvulling naast de behandeling van je huisarts of therapeut. Heb je gedachten aan zelfdoding? Bel dan 113 of 0800-0113, of chat via 113.nl.

Lichttherapie is bekend als middel tegen winterdepressie. Thuisarts adviseert het, de huisarts kan het voorstellen en het bewijs is stevig. Maar wat als je depressie niets met het seizoen te maken heeft? Je bent in mei net zo somber als in december. Helpt een daglichtlamp dan ook? Dat is een vraag die onderzoekers de laatste jaren serieus zijn gaan stellen. In dit artikel lees je wat het onderzoek laat zien, hoe sterk dat bewijs is en wat het voor jou kan betekenen.

Eerst: wat is het verschil tussen een winterdepressie en een gewone depressie?

Bij een winterdepressie komen de klachten elk jaar terug in de herfst of winter en verdwijnen ze in de lente. Je bent moe, wilt veel slapen en hebt vaak trek in zoet. Artsen noemen dit een depressie met een seizoensgebonden patroon.

Een gewone depressie, in onderzoek vaak ‘niet-seizoensgebonden depressie’ genoemd, trekt zich niets aan van de kalender. De klachten kunnen in elk seizoen beginnen en duren vaak langer. De oorzaak is meestal een mix van aanleg, gebeurtenissen en omstandigheden. Twijfel je welke je hebt? Lees winterdip of winterdepressie: zo herken je het verschil.

Het idee achter lichttherapie bij een winterdepressie is logisch: er is te weinig daglicht, dus voeg je licht toe. Bij een gewone depressie is dat verband er niet. Toch lijkt licht ook daar iets te doen. Licht beïnvloedt je biologische klok en, via de ogen, hersengebieden die met stemming te maken hebben. Hoe dat precies werkt, is nog niet duidelijk.

Wat laat onderzoek zien?

2005: eerste meta-analyse, voorzichtig positief

Golden en collega’s zetten in 2005 alle goede studies over lichttherapie op een rij. Voor felle lichttherapie bij een depressie zonder seizoenspatroon vonden ze maar drie bruikbare studies. Het effect was 0,53, kleiner dan bij winterdepressie (0,84) maar wel duidelijk aanwezig. Voor licht als aanvulling op antidepressiva vonden ze in dat jaar geen effect. De conclusie toen: veelbelovend, maar te weinig en te zwak onderzoek.

2016: een stevige Canadese studie

De studie die het beeld veranderde, kwam in 2016 van Lam en collega’s en verscheen in JAMA Psychiatry. Zij verdeelden 122 volwassenen met een matige tot ernstige depressie zonder seizoenspatroon over vier groepen. De ene groep kreeg lichttherapie: 10.000 lux, 30 minuten per dag, zo snel mogelijk na het opstaan. Een tweede groep kreeg het antidepressivum fluoxetine (20 mg). De derde groep kreeg beide. De vierde groep kreeg een placebo: een uitgeschakeld apparaat en een neppil. De studie duurde acht weken.

De resultaten na acht weken:

  • Placebo: 33 procent van de deelnemers knapte duidelijk op.
  • Alleen fluoxetine: 29 procent.
  • Alleen lichttherapie: 50 procent.
  • Licht én fluoxetine: 76 procent.

Op de hoofdmaat, de daling van de depressiescore, deed lichttherapie het beter dan placebo. De combinatie van licht en medicatie deed het het best van allemaal, en ook beter dan medicatie alleen. Opvallend: fluoxetine alleen deed het in deze studie niet beter dan placebo. Dat is een bekend verschijnsel in kleinere studies en zegt niet dat antidepressiva niet werken.

Belangrijke kanttekening: de studie is voortijdig gestopt omdat er te weinig deelnemers kwamen. Daardoor was zij kleiner dan gepland en zijn verschillen tussen de behandelingen minder zeker.

2024: meta-analyse van elf studies

In oktober 2024 verscheen in JAMA Psychiatry een nieuwe meta-analyse van Menegaz de Almeida en collega’s. Zij bundelden elf gerandomiseerde studies met in totaal 858 mensen met een depressie zonder seizoenspatroon. In bijna alle studies kregen de deelnemers lichttherapie naast hun gewone behandeling, meestal een antidepressivum. De controlegroepen kregen alleen die behandeling, soms met een nepbehandeling zoals gedimd rood licht.

De uitkomsten:

  • Remissie (klachten vrijwel weg): 41 procent met lichttherapie, tegenover 24 procent zonder.
  • Respons (klachten minstens gehalveerd): 60 procent met lichttherapie, tegenover 39 procent zonder.

De meeste studies gebruikten een lamp van 10.000 lux, 30 tot 60 minuten per dag. Een paar studies gebruikten 5.000 of 7.000 lux. Het effect leek snel te komen: de grootste verbetering zat in de eerste weken. De onderzoekers denken daarom dat licht de werking van een antidepressivum kan versnellen.

Hoe sterk is dit bewijs?

Het bewijs is de laatste tien jaar duidelijk sterker geworden, maar het is nog niet zo stevig als bij winterdepressie. Dit zijn de zwakke punten:

  • De studies zijn klein. 858 mensen in elf studies is bescheiden.
  • Een echte placebo is lastig. Je ziet of een lamp fel is of niet, en verwachting speelt mee bij depressie.
  • De meeste deelnemers waren poliklinische patiënten. Bij opgenomen patiënten met een ernstige depressie was het effect minder duidelijk.
  • Over de beste duur, het beste tijdstip en de beste lichtsterkte is nog weinig bekend.

Samengevat: lichttherapie lijkt bij een gewone depressie een zinvolle aanvulling op de gewone behandeling, met een gemiddeld effect. Het is geen vervanging van therapie of medicijnen.

Wat zeggen de Nederlandse richtlijnen?

De Nederlandse richtlijnen zijn terughoudender dan het nieuwste onderzoek. De vernieuwde NHG-Standaard Depressie (2026) noemt lichttherapie alleen bij winterdepressie: daar kan de huisarts het adviseren. Thuisarts beschrijft lichttherapie ook uitsluitend bij winterdepressie. De zorgstandaard Depressieve stoornissen van GGZ Standaarden heeft lichttherapie als achtergronddocument, maar het is geen standaardonderdeel van de behandeling bij een gewone depressie.

Dat betekent niet dat het verboden is of onzin. Het betekent dat je huisarts het waarschijnlijk niet uit zichzelf voorstelt. Wil je het proberen, dan is het aan jou om het ter sprake te brengen. Een goed moment is het gesprek over je behandelopties.

Voor wie kan het passen?

Op basis van het onderzoek lijkt lichttherapie bij een gewone depressie vooral het overwegen waard als je:

  • al een behandeling hebt, zoals cognitieve gedragstherapie of een antidepressivum, en iets wilt toevoegen;
  • wacht op de start van therapie en in de tussentijd iets wilt doen;
  • ’s ochtends moeilijk op gang komt en een verstoord slaapritme hebt (lees ook slapen en depressie);
  • liever geen medicijnen wilt of ze niet verdraagt, en dat met je huisarts bespreekt.

Het past niet als enige aanpak bij een matige of ernstige depressie. Dan is behandeling door je huisarts, een psycholoog of de ggz nodig. Een lamp erbij kan, een lamp in plaats van hulp niet.

Wie moet eerst overleggen?

Lichttherapie heeft weinig bijwerkingen. Hoofdpijn, vermoeide ogen, misselijkheid en onrust komen voor en gaan meestal over. Toch zijn er groepen die eerst met de huisarts moeten overleggen:

  • Bipolaire stoornis. Fel licht in de ochtend kan een omslag naar (hypo)manie uitlokken. De richtlijn bipolaire stoornissen laat de indicatie door de psychiater stellen en adviseert vaak een stemmingsstabilisator erbij.
  • Oogziekten. Bij een netvliesaandoening of een ziekte die de ogen kan aantasten, zoals diabetes, overleg je eerst.
  • Lichtgevoelige huid of medicijnen. Sommige plaspillen, ontstekingsremmers en andere medicijnen maken je gevoeliger voor licht. Vraag het je apotheker.
  • Slaapproblemen. Gebruik de lamp ’s ochtends. Te laat op de dag kan het inslapen lastiger worden.

Zo pak je het aan

Wil je lichttherapie proberen naast je behandeling? Dan is dit een verstandige volgorde.

  1. Bespreek het met je huisarts of behandelaar. Zeg dat je het als aanvulling ziet. Vraag of er bij jou een reden is om het niet te doen.
  2. Kies een lamp van 10.000 lux met uv-filter. In daglichtlamp kopen: waar let je op? lees je waar je op let.
  3. Gebruik de lamp elke ochtend, 30 minuten, vlak na het opstaan, op ongeveer 35 centimeter afstand. Je hoeft er niet in te kijken. Meer hierover in daglichtlamp gebruiken: wanneer, hoe lang en hoeveel dagen.
  4. Houd het vier weken vol. In onderzoek zat de meeste verbetering in de eerste vier weken. Bij winterdepressie adviseert Thuisarts om na twee tot drie weken zonder effect te stoppen en naar de huisarts te gaan.
  5. Houd je stemming bij. Een simpel cijfer per dag in een notitie-app is genoeg. Zo zie je of er iets verandert en kun je dat laten zien aan je behandelaar.
  6. Stop niet met je andere behandeling. Ook niet als het goed gaat. Overleg altijd eerst.

Buiten lopen telt ook

Een daglichtlamp is niet de enige manier om meer licht te krijgen. Een bewolkte winterdag buiten geeft al snel meer lux dan een verlichte kamer, en een zonnige dag veel meer dan een lamp. Een ochtendwandeling van een half uur combineert licht met beweging, en bewegen helpt bij depressie. Thuisarts adviseert bij depressie dan ook om elke dag naar buiten te gaan. Voor mensen die de deur moeilijk uit komen, kan een lamp een laagdrempelig begin zijn.

Tot slot

Lichttherapie bij een gewone depressie is geen wondermiddel en geen onzin. Het onderzoek laat een gemiddeld effect zien, vooral als aanvulling op een bestaande behandeling, en het bewijs groeit. De Nederlandse richtlijnen zijn er nog niet aan toe. Bespreek het dus met je huisarts, zie het als iets erbij en blijf in gesprek over hoe het gaat.

Heb je het gevoel dat je het niet meer trekt? Bel 113 of 0800-0113, of chat via 113.nl. En maak een afspraak met je huisarts. Je hoeft dit niet alleen te doen.

Bronnen

Scroll naar boven