Een goed boek over depressie kan twee dingen doen: je laten merken dat je niet de enige bent, en je iets in handen geven om mee aan de slag te gaan. Hieronder vind je een selectie van boeken die echt bestaan, in het Nederlands verkrijgbaar zijn (of in de bibliotheek te leen) en die aansluiten bij wat onderzoek en behandelaars zinvol vinden. We hebben ze verdeeld in zelfhulp, ervaringsverhalen, uitleg en boeken voor naasten.
Een boek is een aanvulling op hulp, geen vervanging. Voel je je al weken somber, ga dan naar je huisarts. Heb je gedachten aan zelfmoord? Bel 113 of 0800-0113, of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht.
Eerst dit: helpt lezen bij een depressie?
Ja, met een kanttekening. Zelfhulpboeken op basis van cognitieve gedragstherapie zijn onderzocht als “bibliotherapie”. Bij lichte tot matige klachten geven ze een meetbaar effect, vooral als iemand (een huisarts, praktijkondersteuner of psycholoog) meekijkt. De Nederlandse huisartsenrichtlijn noemt zelfhulp en begeleide zelfhulp als eerste stap bij lichte klachten. Bij een ernstige depressie is een boek alleen niet genoeg, en lukt lezen vaak ook niet door concentratieproblemen. Kies dan een kort boek, een luisterboek, of lees samen met je behandelaar.
Zelfhulp met een onderbouwde methode
Mindfulness en bevrijding van depressie – Mark Williams, John Teasdale, Zindel Segal en Jon Kabat-Zinn
Uitgeverij Nieuwezijds, 2007. Dit is het boek achter mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT), de methode die in de Nederlandse zorgstandaard wordt genoemd om terugval na een depressie te voorkomen. De kern: niet de sombere stemming zelf is het probleem, maar hoe je erop reageert door te piekeren en te vechten. Het boek legt dat uit en biedt oefeningen. Het past het beste bij mensen die al een depressie hebben gehad en een nieuwe willen voorkomen. Lees ook ons artikel over mindfulness bij depressie.
Uit je hoofd, in het leven – Steven Hayes met Spencer Smith
Uitgeverij Nieuwezijds, 2006. Het werkboek van de grondlegger van Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Je leert niet te vechten tegen gedachten en gevoelens, maar er ruimte aan te geven en te kiezen voor wat je belangrijk vindt. Het is een echt werkboek met veel oefeningen; het vraagt tijd en discipline. Goed te gebruiken naast een behandeling.
Feeling Good – David Burns (Engels)
Een klassieker uit 1980 over cognitieve gedragstherapie, nog steeds in druk en een van de best onderzochte zelfhulpboeken bij depressie. Burns beschrijft de bekende denkfouten (alles-of-niets-denken, overgeneraliseren, rampdenken) en hoe je ze bijstelt. Er is geen recente Nederlandse vertaling, dus dit is iets voor wie Engels prettig leest. Meer over de methode lees je in ons artikel over cognitieve gedragstherapie bij depressie.
Werken aan depressieve klachten – Chris Williams, Nederlandse bewerking W.W. van den Broek
Plenum, 2005. Een complete zelfhulpcursus op basis van cognitieve gedragstherapie, in het Tijdschrift voor Psychiatrie beoordeeld als goed opgezet maar veeleisend; de recensent raadt aan het naast een behandeling te gebruiken. Het boek is niet overal meer nieuw verkrijgbaar, maar vaak wel tweedehands of in de bibliotheek.
Het grote depri Doe-Boek – Marieke de Goeij
Eigen uitgave, 2020. Een geïllustreerd doe-boek dat illustrator Marieke de Goeij maakte na haar eigen periode van burn-out en depressie. Geen therapeutische methode, wel een vriendelijk, laagdrempelig boek met opdrachten voor dagen waarop een “gewoon” boek te veel is. Ook geschikt om cadeau te geven.
Ervaringsverhalen
Redenen om te blijven leven – Matt Haig
Lebowski, 2015. Haig beschrijft de depressie en de crisis die hij op zijn 24e doormaakte, en hoe hij er langzaam uit kwam. Korte hoofdstukken, eerlijk en zonder grote woorden. Veel lezers noemen dit het boek dat ze hadden willen hebben toen het slecht ging. Ook geschikt als je weinig kunt lezen: je kunt het in stukjes doen.
Demonen van de middag – Andrew Solomon
Nieuw Amsterdam, 2002. Een dik boek (ruim 580 pagina’s) dat Solomons eigen depressie verbindt met de geschiedenis, de behandelingen en de verhalen van anderen. Dit is geen snelle troost, maar het meest complete boek over depressie voor wie alles wil begrijpen. Lees het in delen.
Uitleg: wat is een depressie en wat kun je doen?
Leven met een depressieve stoornis – J. Kragten (reeks Van A tot ggZ)
Bohn Stafleu van Loghum, 2004. Een helder uitlegboek voor patiënten en hun omgeving: wat een depressie is, hoe die ontstaat en verloopt, hoe je herstelt en hoe je terugval voorkomt. Nuchter en Nederlands. De informatie over behandeling is inmiddels deels verouderd; combineer het met actuele bronnen zoals Thuisarts en onze pagina Depressie behandelen: alle opties op een rij.
Gratis alternatieven
Niet alles hoeft een boek te zijn. Thuisarts.nl heeft goede, korte uitleg over depressie en over wat je zelf kunt doen. Het Trimbos-instituut biedt via Mentaal Vitaal gratis informatie en zelfhulp. En ons eigen artikel Wat is depressie? geeft het overzicht.
Voor partners, familie en vrienden
Help, mijn partner heeft een depressie – Stef Linsen
Geschreven door een psychiater-psychotherapeut, speciaal voor partners en andere naasten. Het boek legt uit wat een depressie is, welke behandelingen er zijn, hoe je hulp vindt en, belangrijk, hoe je als naaste zelf overeind blijft. Met aandacht voor kinderen in het gezin en voor praktische zaken zoals regelingen en ondersteuning. Lees ook onze artikelen Omgaan met een depressieve partner en Hoe help je iemand met een depressie?
Welk boek past bij jou?
- Je wilt iets om mee aan de slag te gaan: Uit je hoofd, in het leven (ACT) of, als je Engels leest, Feeling Good.
- Je hebt eerder een depressie gehad en wilt terugval voorkomen: Mindfulness en bevrijding van depressie.
- Je wilt vooral voelen dat je niet alleen bent: Redenen om te blijven leven.
- Je wilt het helemaal begrijpen: Demonen van de middag.
- Lezen lukt nu niet goed: Het grote depri Doe-Boek, of een luisterboek van Matt Haig.
- Je zorgt voor iemand met een depressie: Help, mijn partner heeft een depressie.
Waar koop of leen je deze boeken?
De meeste titels zijn te koop bij de boekhandel en online, en vrijwel allemaal te leen bij de openbare bibliotheek, ook als e-book of luisterboek via de online Bibliotheek. Lenen is een goede manier om te proberen of een boek bij je past voordat je het koopt. Oudere titels zoals Werken aan depressieve klachten vind je vooral tweedehands.
Lezen als onderdeel van je herstel
Een boek werkt het beste als je er iets mee doet: een oefening uitproberen, een hoofdstuk bespreken met je behandelaar of met iemand die je vertrouwt. Je hoeft geen enkel boek uit te lezen. Merk je dat een boek je somberder maakt of je het gevoel geeft dat je faalt, leg het dan weg. Dat zegt iets over de match, niet over jou.
Zoek je ook hulp? Lees Hulp bij depressie in Nederland: alle hulplijnen en instanties of doe de depressietest.
Veelgestelde vragen
Welk boek lees ik als eerste na een diagnose?
Begin met een kort, mild boek: Redenen om te blijven leven of Leven met een depressieve stoornis. Een werkboek zoals Uit je hoofd, in het leven komt daarna, liefst naast een behandeling.
Zijn deze boeken geschikt voor jongeren?
Redenen om te blijven leven wordt veel door jongeren gelezen. De zelfhulpboeken zijn voor volwassenen geschreven. Voor jongeren en hun ouders is ons artikel Depressie bij jongeren en tieners een beter startpunt.
Kan een boek therapie of medicijnen vervangen?
Nee. Bij lichte klachten kan begeleide zelfhulp een eerste stap zijn, maar bij een matige of ernstige depressie hoort behandeling. Een boek is dan een aanvulling.
Wat als een boek me juist somberder maakt?
Stop ermee en kies iets anders, of bespreek het met je behandelaar. Niet elk boek past bij elke fase.
Bronnen
- Uitgeverij Nieuwezijds, Mindfulness en bevrijding van depressie en Uit je hoofd, in het leven.
- Tijdschrift voor Psychiatrie, recensie Werken aan depressieve klachten.
- Thuisarts.nl, Ik heb een depressie, waar vind ik hulp?
- GGZ Standaarden, Zorgstandaard Depressieve stoornissen.